الشيخ حسين الحقاني
10
شرح نهاية الحكمة ( فارسى )
ملاحظهء ذات خويش از علّت ، بىنياز خواهد بود ، در اينصورت باوجود بىنيازى و استغناء ديگر معلوليّتى نخواهد بود ( زيرا معلوليّت ، عين ربط به علّت و نياز به علّت مىباشد و اگر فرض شود معلول ، بىنياز و مستغنى از علّت خويش باشد حتما معلول نخواهد بود ) . پس ذات وجود معلول در رابطه با علت خويش عين نياز و احتياج به علّت است ( يعنى در ذات خويش مستقلّ نبوده و به علّتى كه مقتضى وجود او است قائم مىباشد . حاصل كلام اينكه وجود معلول در رابطه با علّتش و در مقايسه با آن از قبيل وجود رابط بوده ( يعنى ) در غير خود ، موجود مىباشد ( مثل قيام زيد كه در زير موجود مىباشد ) و امّا وجود معلول نظر به ماهيّت خويش كه به اين ملاحظه عدم را از ماهيّت خويش طرد مىكند ، وجود مستّقل و فى نفسه دارد خواه معلول برحسب ماهيّتى كه دارد از قبيل جوهر باشد يا عرض .